DNA uit de lucht brengt Amersfoortse natuur in beeld

Zo’n achthonderd diersoorten en bijna vijfhonderd schimmelsoorten. Dat leverde een onderzoek met DNA uit de lucht afgelopen zomer op in Amersfoort. Een speciale meetkar verzamelde daarvoor luchtmonsters in de stad. Daarin vonden onderzoekers ook DNA van de otter en de moeilijk op te sporen grootoorvleermuis.

Dieren laten voortdurend kleine sporen achter, zoals haren en huidschilfers. Een deel daarvan zweeft door de lucht en bevat DNA. Met dit omgevings-DNA, ook wel eDNA genoemd, kunnen onderzoekers achterhalen welke soorten in de omgeving voorkomen.

Het Nederlandse bedrijf EcoPulse ontwikkelde hiervoor een meetkar. Die rijdt achter een auto en vangt DNA-sporen uit de lucht op. In een laboratorium wordt vervolgens onderzocht bij welke soorten het DNA hoort. De methode is afgelopen zomer getest in Amersfoort, Leiden en Nijmegen. Voor zover bekend is dit de eerste keer dat deze methode in Nederlandse steden is gebruikt.

In Amersfoort reed de meetkar vooral ’s avonds, om de kans op het vinden van vleermuizen te vergroten. In de luchtmonsters werd DNA gevonden van de vier meest voorkomende vleermuissoorten. Ook de zeldzamere grootoorvleermuis kwam in de resultaten terug. Deze ‘fluisterende vleermuis’ maakt zulke zachte geluiden dat hij met een vleermuisdetector lastig te vinden is.

Ook de otter, sinds deze zomer terug in een beek in Randenbroek, werd in de lucht teruggevonden.

De metingen geven inzicht in de soorten die in een gebied voorkomen. Ze laten niet precies zien waar een dier leeft. DNA kan namelijk met de wind honderden meters meereizen. Soms is daarom aanvullend onderzoek nodig om vast te stellen of een soort op een bepaalde plek voorkomt. De methode vult het werk van ecologen aan.

Ecoloog Jan Dirk Buizer van de gemeente Amersfoort ziet mogelijkheden voor vervolgonderzoek: ‘We gaan goed kijken voor welke soorten we dit structureel kunnen inzetten. Dat de otter werd gevonden, is een mooi resultaat.’

In de drie steden samen werden ruim tweeduizend soorten gedetecteerd. Vooral bij insecten, zoals kevers, vliegen en motten, verschilden de resultaten per stad. Meer metingen moeten duidelijk maken of iedere stad een eigen mix van insectensoorten heeft.